Het nieuwe leidinggeven

Leidinggeven ‘oude stijl’

Hierbij is er een duidelijk verschil tussen leidinggeven/leiderschap en leiding ontvangen/uitvoeren van opdrachten. En ook tussen wie wat doet. Het proces verloopt vooral top-down. Met de denkers en besluitvormers in de top en de uitvoerders daaronder. De uitvoerders voeren opdrachten van een leidinggevende uit. 

De leidinggevende is een formeel aangesteld persoon en krijgt macht toebedeeld. Er zijn duidelijke rechten en plichten aan de functie van de leidinggevende gekoppeld. De achtergrond van deze vorm van leidinggeven is vaak organiseren vanuit wantrouwen. Er is een leidinggevende nodig die opdrachten uitdeelt en een sterke controle heeft op de uitvoering. Het idee achter dit concept is dat ondergeschikten niet uit zichzelf iets doen, maar sturing nodig hebben. En daarvoor is machtsuitoefening nodig. 

Bij veranderingen houdt de organisatie sterk rekening met weerstand. Ook wel tegenmacht genoemd. Deze tegenmacht ontstaat als tegenreactie op de machtsuitoefening door leidinggevenden. 

Belangrijke kenmerken van leidinggeven ‘oude stijl’

1. Er is een sterke scheiding tussen de leidinggevenden (besluitvormers) en de medewerkers (volgers).

2. Er zijn duidelijk herkenbare leidinggevenden en medewerkers. Zij bevinden zich in verschillende lagen binnen de organisatie.

3. De leidinggevende is een formeel aangestelde persoon met een machtspositie om besluiten te nemen.

4. Organiseren vanuit wantrouwen is herkenbaar door strakke controlemechanismen.

5. Management en leidinggevenden gaan uit van weerstand bij veranderingen. 

6. Door de sterke scheiding tussen leidinggeven en uitvoeren zijn de contacten zakelijk en opdrachtgericht. 

7. Informeel leiderschap wordt niet (h)erkend.

Knelpunt bij leidinggeven ‘oude stijl’

Als organisaties te veel nadruk leggen op bovenstaande punten, is vaak een zekere starheid te herkennen. Medewerkers voelen zich weinig betrokken bij de organisatie. En nemen zelf geen initiatieven meer. 

Leidinggeven ‘nieuwe stijl’

Leiding nemen en volgen lopen bij deze stijl door elkaar heen. We noemen het ook wel gedeeld leiderschap. Iedereen is een leider. En iedereen kan volger zijn van een medewerker die op een bepaald onderwerp de leiding naar zich toe trekt. Ook een leidinggevende. Leidinggeven is een meer democratisch proces. Zelfsturing en zelforganisatie zijn hiervan extreme vormen. Er zijn geen leidinggevenden, maar de leiding is opgenomen in het team. Dat iedereen kan en mag leidinggeven komt tot uitdrukking in de volgende uitspraak van Jaap Peeters: “Wie het weet mag het zeggen”. 

Leidinggevenden ‘nieuwe stijl’ hebben weinig aan formeel toegekende macht. Maar meer aan gezag dat een medewerker toekent aan een leidinggevende. Leidinggeven is transactioneel. Dat houdt in dat er een wederzijdse relatie die gebaseerd is op ruilen. ‘Ik doe iets voor jou en jij doet iets voor mij’. We noemen dit een psychologisch contract. 

De transformationele vorm van leiderschap is het meest in opkomst als ‘moderne’ vorm van leidinggeven. Een leidinggevende faciliteert en ondersteunt professionals. De leidinggevende:

  • formuleert een visie; 
  • inspireert en motiveert anderen om initiatieven te nemen;
  • stelt middelen beschikbaar  om doelen te realiseren. 

Kortom: het gaat bij leiderschap over initiatief tonen en leiding durven nemen. Voor iedereen. En voor leidinggevenden leiding durven afstaan en kunnen volgen als de situatie dit vraagt. 

De term inspirerend leiderschap is een gebruikelijke term. De leidinggevende heeft lef, doorbreekt conventies en regels en formuleert nieuwe. Deze wijze van leidinggeven gecombineerd met gedeeld leiderschap spreekt de ‘nieuwe’ medewerkers meer aan. 

In de laatste ontwikkelingen speelt co-creatie een grote rol. Denk aan medewerkers en leidinggevenden die samen een visie formuleren. Dit zie je steeds meer terug.

Belangrijke kenmerken van leidinggeven ‘nieuwe stijl’

1. Leiderschap is gedeeld.

2. Leidinggeven en nemen loopt door elkaar heen en is afhankelijk van waar de situatie om vraagt.

3. De leidinggevende heeft weinig profijt van toegekende macht. Toegekend gezag is belangrijker.

4. Leidinggevenden en medewerkers hebben een ruilrelatie, het psychologisch contract.

5. Leidinggeven is het faciliteren, ondersteunen en inspireren van medewerkers/professionals.

6. Er wordt vanuit een visie georganiseerd. Iedereen kent en begrijpt de visie.

7. Zelfsturende en zelforganiserende teams.

8. Co-creatie is een belangrijk thema. 

Knelpunt bij leidinggeven ‘nieuwe stijl’ 

De besluitvorming  kan erg traag zijn waardoor de organisatie niet adequaat reageert op veranderingen. Dan is de democratisering te ver doorgevoerd.  

 

Wil je ook aan de slag met Prompters? Of wil je zelf Prompters-professional worden? Kijk snel welk van onze programma’s bij jou past.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Terug Verder

Blijf op de hoogte!

Blijf altijd up-to-date rondom alle ontwikkelingen binnen Prompters. Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang geregeld een inspirerend artikel in je mailbox. Plus de uitnodigingen voor alle meetups.